دکتورفەرهاد عزتی زادە
نۊسەر، چیرووک نۊس و مینەوان (پژوهشگر) حماسەیل و استورەیل و شانامە کوردیە ک خەسپەن ( نەخش) فەرە موهمێگ لە زنێ کردن تاریخ و فەرهەنگ مەردمان زاگروس دێرێن
خاێ فیل
زەردی خوەر پسا دانیشت کە کەیەر سواری ، قمچی کیش و چالاک لە چەوک ئاوای هەفت کانی خوەی دیار دا…
ئەسپ مفان و نرکان و دنیا. سوار لقاو وە تن کیشا و ئەسپ هەردگ دەس نوای لە زەمین کەنیا و شیپەی خەفەێگ کرد…
مناڵێگ وەت:
گەورای ئاوای، ماڵ کەیخوداس…
پیای باڵابەرز وەرەن پوزێگ، دەس دا وە وەرماڵا و بفەرما کرد و خوڕیا کە ئەو ئەسپە لەو سوارە بسێنن. چەن بڕکەپەس لە ناو چیمەڵان وەر ئاوای تیخ و باڵ داۊن و پسا لەوڕیان، بوو خوەش لینجە و سێ پەڕە، ئاوای داگرتۊد و لە چەن سیەماڵا، دۊدی هێز گرتۊد و بوو نان ساجی هات. چاخێ نەکیشا کە هەردو پیای دەس دان وە وەرماڵا و لە شان یەک لە ناو سیەماڵ، لە جیەمەردان دانیشتن…
****
کیەرسوار وەت کە هەفت ساڵ لە وڵات هند ژیاس و دەوریش شاران گەردێگە و جەهان لە شوون ڕاز عاڵەم پەی کردیە…
کەیخودا مای، پفی دا لە چووخەگەی و وەت:
دنیا هەر ئی ڕووژ و شەوەسە، خوەر لە قڵای دزۊڵ هڵای و لە بەرزی کەچەڵ کوە، ئاوا بوود، نە باوگ مینی و نە باپیر، بەڵام کۊەگان چۊ ئەسپ سەر بەن، هانە پاوە…
کیەرسوار بەزەخەنەی کرد و وەت:
دو دنیا هەس، جور ڕووژ و شەو، دو خودا هەس، خودای ڕاس و خودای دروو…
هزاران مەلەکە و فرشتە پسا نوڕنە پیمان و وە پیمان خەنن، تۊلەکی پیمان کەن…
میرزا مای، قۊخای ئاوای هەفت کانی، نزەڕکەی نیشتە کرک مازگی و چەوی قۊچان و واز کرد و وەت:
چوە لە دەسمان تێ، چمان کەپوو پایزان یا کەنگڵاشک وەردەڵەک وایگیم…
کیەرسوار وەت: هەر ئایەمێگ، چنە خوداێگ قوەت دێری…
کویخا خەنس، تماشای کۊەی قلاجە کرد و وەت:
ئیمە ساڵەێگ داشتیم، ساڵەهەسەڵ بڕ، چنە ڕووسەم زوور داشت، سیەماڵ وە سەرتیلەو هەڵکەنی و پێچا و برد، شەوێگ لە دڵ ژان، دو هاوار کرد و مرد!!!
دەوریش! ئی دنیا، هۊچ و پۊچ و بێ سایە و ماێەس!!!
—————————————————
تەمام شەو، فچەی دەم دەوریش هات و چێشتی لە وەر خوەیەو خوەنی و پف کردەو دەور خوەی…
………………………………………..
لە بەیان، لە دۊای قەواڵتی، دەوریش وەت:
فرە زامەت ئڕام کیشاین، نیەود وە بێ مراد بیلمەدانە جی…دو گلە خای فیل دەمە پیدان، بەڵام لە لای کەسێگ گفت و گویی مەکەن…پیای کەڵنی لە بانیان بخەفی و جور مامر کڕ، گل و پلیان بەی، لە ماوەی شەش مانگ چەقن، ئاوای ئیوە بوودە خاون فیل، گاهەس پاشای وڵات وە قیمەت خۊن ئایەم لیدان بسێنێدان…
کویخا، لە هەر ماڵێگ، پارەێگ ئڕا دەوریش گردەو کرد. دەوریش لە ناو جانتای خوەی، دو گلە خاێ تۊسکن، هەر کام چنە چونەری داوە کویخا و رکاو دا لە ئەسپ و گوما هات…
زڵە نیشتە ئاوای کە کی توانی شەش مانگ لە بان ئی خایلە بخەفی تا بچەقن و بوونە وەچگە فیل…
هەرکەسی چێشتی وەت و گەپ هات و چی و یەکێگ وەت پیای و یەکێگ وەت ژن…
هەفتەێگ خەڵک جەمەو بۊن و ڕاوشەور کردن تا یە کە، شامار دولۊل، قەبول کرد کە لە بان خاگان بنیشی و وەو شەرت و قرار کە پۊل شەش مانگ بسێنی و ڕیەن و ورەیلی هەم وە بەڵاش بلەوەڕیەن…
…………………………………………
ڕۆژەگان چمان قاتر تووڕ، هاتن و خەیوا هاتن و شامار دو لۊل، لە شەوەکی تا ئیوارە لە بان خاگان نیشت و گل و پلیان دا…
کاشی وە جێیگ ڕەسی کە خەڵک وەتن کە ئی خایلە دوا لێان کریاس و نیەچەقن، گاهەس مەلاێگ پێا بکەن و ئاو یاسین ئڕایان بخوەنی تا بچەقن…
مەلا کەریم، باڵابەرز و خوەش ئەنام، تەنیا کوڕ ئاوای هەفت کانی بۊ کە لە شار دەرس خوەنی، ڕۆژێگ هاتە ئاوای. کویخا وەت: ڕووڵە! خوەمان گرفتار کردیمە، وە قیمەت بان، جفتی خای فیل سەنیمە، گاهەس ئاو یاسینی ئڕایان بخوەنی، نیەچەقن!!!
مەلا کەریم وەت: کویخا، فیل خا نیەکەی، وەچگە زای…
کویخا، چەوی لە کاسە دەرهات و وەت:
ئڕا خا نیەکەی!؟
مەلا کەریم وەت: ئەوە دی بایەد لە خودا بپرسیم…
مەلا کەریم و کویخا، چینە تماشای تەپین شامار دولۊل و خاگان…
شامار، سەر ڕاسەو کرد و برۊەیل تیسکنی تەکان خواردن، پایلی ترچکوو کەفتۊن و تەوان هەڵسان نێاشت…
مەلا کەریم چەوی هاتە مل ناوپای شواڵەگەی شاماردو لۊلا، چنە لەپ دەسێگ لی دڕیاۊد و چێشتی چمان لۊت فیل خوەی دیار داۊد…
کویخا وەت: نام خودا، چمان چەقینە!!!
مەلا کەریم چەوی هاوردە ناو کولانەی شامار دو لۊلا… دو نارگیل، لە لێژی چاڵ ناو ڕەشەماڵ، داکاسیاۊن!!!
فرهاد عزتی زادە