کوڵە باسێگ لە وارەی جەژن و پاوەگەزدان خاونکار
ئاراس زامەتکیش
جەژن سێ ڕووژەی خاونکار و مەرنوو هەر ساڵە لە چلەی زوسان و لە دوانزەی مانگ قەمەری و لە ساڵژمار کوردی گەرمەسیری یا سوڵتانی ک جوور مانگ خاونکار وەمانگ یاران هەم ناو وەلێ بریەت وەڕێوە چووت.
وەپای سرودەیل ئایینی، دیرووک دەسپێک ئی جەژنە دیاری کریاس:
دوازدە مانگ هرچی نە چلی
یری روی یاران آما او دلی
جەژن خاونکار نە تەنیا بوونیکی ئایینی، بەڵکو ڕۊداوێک دیرووکی و کوومەڵایەتییە کە نیشاندەر سەرکەفتن وەسەر ستەم و وەدی هاتن/ سەرهێزدان هۊر مرووڤ ئیمڕووژی لە دیرووک یارسانە. ئی جەژنە، جوور هێمایک ئەڕای شوناس و مێژووی کوومەڵگەی یارسان، گشت ساڵێک وە جوش و خرووشەو وەڕێوە چووت.
ئی جەژنە لە ناوبەین بەش فرەیگ لە یارسانەکان وەرێوە چووت، دیرووک ئی جەژنە هەڵەوگەردیەت ئەڕای پاوەگەزدان سوڵتان سەحاک و یارانێ داوو، بنیامین و پیرموسێ لە ئەشکەوەتێگ وە ناو “مەڕنوو” لە ناوبەین سنوورە دەسکردەکان ڕوژهەڵات و باشوور لەوەرایوەر گرووپەیل توندڕەو ئەو سەردەمە ک لە ناو سروودەیل ئایینی یارسان وە گروه “چیچەک” ناو وەلێیان بریاس، دۊای سێ شەوانە ڕووژ پاوەگەزدان و مەندنیان لە ئەشکەوت مەڕنوو وەفەرمان شاە، گروە چیچەک تەفر تۊنا بوون و پیران یاری نجاتیان بوود.
لە لاێ خواروە سروودێک ئایینی پردیوەری تایبەت وەی ڕۊداوە هاتیەس:
شاه فرما داود بیره جلا
بوزش و چیچک وعزم غزا
وارمای شاه داود وریزا
نما وجلا یو مصطفی
سر فروز اورد غلام نیل تار
لواپی چیچک طایفه ی کفار
سه شبانه روز غزای چیچک کرد
طاق ذی حیات ژیشان بر نکرد
ای طمه رما وه کفت اوروشنایی
سه روژه یاران داوات پادشاهی
دوازده مانگ هرچه نه چلی
یری روی یاران اما او دلی
پی وقت پی ساعت پا وقت پاوایی
چه لوح تا قلم جه گاو تا ماهی
بگیران سه روژه یاران داوات پادشاهی
هر کس نگیرو سه روژه یاران
نکرو داوات پادشاهی
بشش نمدان جه خرمان دو چیایی
بگیران سه روژه یاران
بکران داوات پادشاهی
وعشق یاران مرنوی
داود و بنیامین و پیرموسی
هەر ساڵە وە بوونەی ئەو سەرکەفتن و پاوەگەزدان دیرووکی پیران یارسانە جەژن و سێ ڕووژەی خاونکار یا هەفت سوارەی خاونکار لە ناو کوومەڵگەی یارسان وەڕێوچووت.
لە ناو دەفتەر “دیوانە گەورە”ی پردیوەری و دەفتەریل تر یارسان چەنها سروود ئایینی لە سەر ڕۊداو مەڕنوو هەس ک لە بان تەنیا ئاماژە وەیەکێگ لە نموونەیل کریاس، هاووەخت لە ناو مەقامەیل موسیقی یارسان نەزم یا تەرز تایوەتی ک فرەجار لە ناو ئی جەژنە لە ناو جەمخانەکان و شوونەیل ئایینی وەگەرد ساز تەمۊڕەیا ژەنیەت:
یار دیدەکانی چیو وشن یار میو گیان
مزگان مزگانن خاوندکار میو گیان
باوەرمەنەیل یارسان لە ئەو سەردەمانەو تا ئیسە هەر ساڵە ئی جەژنە وەڕێوەبەن، وەجوورێ ک لە سەرکەفتن پیران یاری وەسەر نەیارەکانیان ناو وەلێ بریەت. وەدرێژایی دیرووک یارسان و لە گ سەردەمێگ وەلایەن نەیارەکانی کەڤتیەسە وەر هێرش، پەلامار، بێ ڕێزی، پەراوێز خستن و دوچەوەکی بینە ئەمانگ وەخوەشحاڵیەو باوەرمەنەیل یارسان وەسەرگشت ئەو هەمگە زووڵم و نادادپەروەریە ک لە هەنیان کریاس هۊچ وەخت تەسلیم نەۊنەس و ناسنامەو بیروباوەڕ خوەیان پاراستیەس و دڕێژە وە ڕێباز هەق و هەقیقەت دانەس.
بنەماڵەیل باوەرمەن یاری لە شوون سێ ڕووژ، ڕووژە گرتن لە ئیوارەی ئاخرین ڕووژ خاونکار وە ڕێوڕەسم تایوەت یارسانی کەلەشیریک قوروانی کەن و ڕەسم و ڕسووم تایوەت و ئایینی خوەیان وەڕێوڕەسم جەم و تەمۊرەژەنین لە ناو جەمخانەکان یا لە ناو ماڵەکان وە بەشداری پیر یا سەید بۊشیم نەزر و نیاز خوەیان سەووز کەن.
هەنار یەکێگ لە میوەیل تایوەت وەئی وەرز و چەژنەسە ک لە ناو ئی جەژنە حەتمەن وەکارتیت و لە ڕێ، ڕێوڕەسم تایوەت دوا دریەت.
کوومەڵگای یاری لە دۊای ئی سێ ڕووژ جەژنە لە ناو ئاوایی و شاروچکەیل یارسانی سەردان یەکتر کەن و ئەگەر قین و قەرزی و ناراحەتیێگ لەبەین یەکتر داشتوون لە ڕووژ جەژن عەید بمارکی ئاشت بوون و دەسکەنە مل یەک. جێ وەتنە ئەگەر لەو ساڵە بنەماڵەییک یارسانی کەسێ وەبنەماڵەی دوون ئاڵشت کردوت، وەڕەسم هورمەت سەردان ئەو بنەماڵە کریەت، لە دۊمین ڕووژ جەژن عەید بمارکی هەزاران کەس لە هونەرمەندەیل یارسانی وە تەمۊرە ژەنین و پێشکەش کردن مەقامەیل ئەسڵمەن پردیوەری وە مەردوم ئادی و تەنانەت هاوڵاتیەیل کورد غەیر یارسانی لە ڕێوڕەسم جەژن خاونکار لە ئاوایی تۊشامی ناوەند ئایینی یارسان بەشداری کەن و پیروزبایی جەژن وەیەکتر هۊشن.
سەرچاوە: یارسان ئینفو